مدل اسلامی – ایرانی مدیریت بحران، واقعیت یا رویا

 

"حضرت نوح (ع) را شاید بتوان نخستین مدیر شرایط اضطراری واقعی دانست که ابتدا تجزیه و تحلیل و آنالیز دقیقی از مخاطره و احتمال کشته شدن انسان‌ها تهیه نمود و سپس برای پیش‌گیری و کاهش اثرات آن بلا طرح­هایی همچون انتخاب یک جفت از هر حیوان تهیه نموده و به اجرا در آورد. نهایتاً طرح مقابله با حادثه را نیز تهیه و اجرا کرد (ساخت کشتی). در آغاز حادثه، وی طرح را به اجرا درآورد، تخلیه از پیش طرح­ریزی شده را عملی ساخت و مدیریت و نگهداری پناهگاه را برای 40 روز و شب اجرا نمود. به هنگام به پایان رسیدن بلا ایشان طرح بازتوانی و بازسازی را با رها کردن حیوانات و بنا نهادن مجدد جامعه، اجرایی نمود. حضرت یوسف (ع) نیز دستور داد انبارها را از گندم برای مقابله با سال‌های قحطی انباشته سازند." (1)

در نگاه اول برداشت می شود که جملات فوق الذکر از قرآن و یا روایات اسلامی بیان شده است، اما جالب است که بدانید این جملات جناب آقای Lucien G. Conten محقق و پژوهشگر سازمان مدیریت بحران آمریکا (FEMA) است که البته در کتاب "مدیریت شرایط اضطراری (مفاهیم و استراتژی‌هایی برای برنامه­ریزی موثر)"بطور مشروح چگونگی مدیریت نمودن بحران توسط حضرت نوح و حضرت یوسف را بیان نموده است.

از این قبیل تجارب و داستانها در قرآن و یا در روایات اسلامی به وفور یافت می شود اما آنچه که موجب شگفتی و حیرت است آن است که بسیاری از محققین و دانشجویان به چنین تجاربی به دیده غیر علمی نگریسته  و در مرور تجارب بسیاری از پایان نامه ها توجه به مدلهای اسلامی مغفول می ماند، در حالیکه شاید بتوان گفت که یکی از مهمترین منابع قابل تحلیل و بسیار مهم سازمانهای موفق دنیا (در حوزه مدیریت بحران) توجه به چنین تجارب ارزشمندی است.

در کمتر پایان نامه کارشناسی ارشد و یا حتی دکتری مربوطه، از رویکردها و تجارب دینی ذکر شده در خصوص مدیریت بحران اثری یافت می شود. در حالیکه اگر همان موضوع توسط نویسندگان و محققین خارجی بیان شود به سرعت مورد قبول پژوهشگران داخلی خواهد بود، به گونه ای که حتی در بسیاری از منابع، غرب زدگی علمی در این حوزه موج می زند.

با گذری در موضوعات ترجمه شده و لاتین مدیریت بحران نمایان می شود که بسیاری از مطالب، به زبان شیواتر، روان تر و کامل تر در آموزه های دینی ما یافت می شود.

آب در کوزه و ما تشنه لبان می گردیم                                      یار در خانه و ما دور جهان می گردیم

وجود این اعتقاد که پیامبران و فرستادگان الهی با استفاده از ارتباطشان با حضرت حق، کامل ترین و بهترین مدلها و شیوه های مدیریت بحران را ارائه می نمایند، اهمیت این مسئله را روشن می کند. مدیریت بحران و محیط زیست، مدیریت بحران و حقوق بشر، مدیریت بحران و شیوه های مقابله و... موضوعاتی هستند که با استفاده از اسناد دینی، می توان مدلهای مناسبی را استخراج نمود؛ بگونه ای که هم مورد توجه مدیران داخلی و  هم سازمانها و پژوهشگران خارجی باشد.

 لازمه این مهم، تعامل سازنده بین محققین دانشگاهی در رشته های مرتبط از یک سو و محققین حوزه های علمیه از سوی دیگر در کنار اندکی توجه است.

بلا شک ارائه مدل اسلامی مدیریت بحران حوادث و سوانح طبیعی و بومی نمودن آن می تواند در کارآمدتر نمودن نظام مدیریت بحران کشور موثر باشد. قطعاً استقبال سازمانهای مرتبط با مراحل مختلف بحران از این امر نیز سودمند می باشد و باعث ایجاد انگیزه خواهد شد.

 

پی نوشت ها:

(1)     مشهدی، حسن؛ ظفری، حسین و مظفری، عبدالله. مدیریت شرایط اضطراری، شرکت آب و فاضلاب شهر تهران؛ 1389؛ ص 12.

1392/04/12