جامعه ایرانی، تاب آور یا از هم گسیخته؟

جامعه ایرانی، تاب آور یا از هم گسیخته؟

 

در یک تعریف ساده می توان گفت که جامعه ای تاب آور است که در صورت دریافت یک ضربه ناگهانی، به سرعت به حالت عادی خود و یا حتی بهتر از شرایط عادی، برگردد. هرچه جامعه زودتر به شرایط سابق برگردد، آن جامعه تاب آور تر می باشد. اما غرض از این تعرف آنست که طی چند وقت اخیر به ویژه در دوران کرونایی، تحلیل های متعددی از سوی جامعه شناسان ارائه شده است که مهمترین آنها دو قطبیِ «جامعه متلاشی شده» و «جامعه تاب آور» می باشد.

 

در تحلیل نخست تاکید جامعه شناسان بر این است که جامعه ایرانی به دلیل پذیرش بحران های متعدد سالیان اخیر، دیگر تابِ تحملِ بحران جدید را ندارد و در شرایط کرونایی کاملاً متحیر و در شرف از هم گسیختگی اجتماعی قرار دارد. دلالت هایشان هم بر این موارد استوار است که ببینید جامعه به حرف حکمرانان خود برای در منزل ماندن گوش نمی دهند، ببینید جامعه ما اعتماد اجتماعی اش پایین است، ببینید جامعه کرونا زده دچار بهت، حیرت، سرگشتگی و سرخوردگی شده و عملا در مواجهه با این موضوع اصطلاحاً «سِر» شده است، ببینید جامعه ما به سمت فردیت در حال حرکت است و هزار دلیل دیگر شبیه این موارد.

 

اما در طرف دیگر ماجرا، کسانی که معتقدند جامعه ایرانی طی سالهای اخیر تاب آوری مناسبی را کسب کرده است، کسانی هستند که هر بحران را نه به مثابه ضربه ای برای گسستگی جامعه، بلکه به مثابه واکسنی برای مقاوم شدن جامعه در برابر بحران های شدیدتر، در نظر می گیرند زیرا که این جامعه، به نسبت سایر کشورهای درگیر با کرونا، رفتار مقاوم تری از خود نشان می دهد. آنان استدلال های طرف مقابل را اینگونه رد می کنند که اولاً جامعه متحیر و سرخورده حق انتخابی ندارد جز حرکت به سمت پرخاشگری اجتماعی، در حالیکه در کرونا، جامعه ی متین و فهیم ایرانی، انتخاب کرده است که از خود، صبر هوشمندانه ای نشان داد؛ همچنین جامعه سرخورده، منفعل است و رفتار فعالانه در مواجهه با کرونا بصورت منسجم با حاکمیت انجام نمی دهد در حالیکه از ابتدای بروز #کروناویروس جامعه در قالب گروه های جهادی، مجموعه های خودجوش مردمی، موکب های سلامت و جوانان دانشگاهی، پزشکان و طلاب داوطلب و ... اقدامات فعالانه ای چون گندزدایی معابر، کمک به کادر پزشکی، تولید ماسک و مواد شوینده و.. از خود نشان داده است. چنین جامعه ای یعنی جامعه ی امیدوار و خلاق در حل بحران کرونا.

 

داخل پرانتز نکته ای هم عرض شود که، به دلیل اینکه مدیریت بحران #کرونا به دست عزیزان پزشک افتاده است و این بزرگواران همواره با پروتکل های سخت گیرانه ای  سروکار داشته اند لذا تمایل دارند که نرخ ماندن در منزل به صددرصد برسد، به همین دلیل فقط آن دسته از مردم را که به دلایل مختلف از خانه خود خارج می شوند را می بینند و در گفته هایشان مدام آنها را به کلیّت جامعه تسری می دهند و همه را مورد سرزنش قرار می دهند درحالیکه این بزرگواران باید بدانند که با انسان طرفند نه مشتی مولکول و ویروس؛ ضمن آنکه اینجا جامعه است یعنی مجموعه انسانی نه مجموعه ای از ربات های برنامه ریزی شده که خارج از برنامه رفتار نمی کنند!؛ باید به این نکته اشاره نمود که درصدی از جامعه که در منزل ماندند به نسبت زمانهای مشابه و حتی به نسبت ماههای کاری گذشته، درصد فوق العاده بالایی بوده است و عملاً می توان گفت که جامعه سخنان حکمرانان خود به ویژه مسئولان بهداشت و درمان را شنیده و عمل نموده اند.

در نهایت، آنکه تجربه نشان داده است که اتفاقاً در بحران های طبیعی، انسجام اجتماعی بیشتر شده و حتی در این زمان، به دلیل بروز رفتارهای ارزشمداری چون ایثار اجتماعی، رأفت جمعی، همکاری و همکاری بین فردی برای مهار کرونا، مشکلات و اشکالات اجتماعی گذشته نیز ترمیم خواهد شد.

 

#مدیریت_بحران #آینده_پژوهی

1399/01/08