معرفی تئودور گوردون به عنوان یک آینده‎پژوه

تئودور گوردون یکی از پیشگامان حوزه آینده‌پژوهی، کارآفرین و یک مخترع و متخصص در روش پیش‌بینی، برنامه‌ریزی و تجزیه و تحلیل سیاست است. وی از جمله آینده‌پژوهانی است که فعالیت حرفه‌ای خود را به عنوان مهندس شرکت هوایی داگلاس و مشاور در اندیشکده رند آغاز و سپس با تشکیل شرکت مشاور «فیوچرز گروپ»(1) در سال 1971 به کار خود ادامه داد.

این شرکت که هم اکنون با نام «کونستلا فیوچرز»(2) شناخته می‌شود و بیش از 45 شعبه در 34 کشور جهان دارد با تکیه بر روش‌های کمّی و تحلیلی برای حدود 100 کشور جهان در زمینه سلامت خانواده، بهداشت عمومی، مبارزه با ایدز و بیماری‌های واگیردار، جمعیت‌شناسی، بازاریابی، مدیریت و انتقال فناوری و هم چنین برنامه‌ریزی راهبردی، پروژه‌های مطالعاتی- پژوهشی انجام می‌دهد.

گوردون در آغازین سال‌های دهه شصت میلادی، کتابی با عنوان «آینده» منتشر کرد.


این کتاب در مرزهای پیشگامانه حوزه آینده‌پژوهی نوشته شده بود. گوردون با هدف گردآوری اطلاعات برای تألیف کتاب خود، با دانشمندان گوناگونی گفت‌وگو کرد و درباره فعالیت‌های آن‌ها و پیامدهای این فعالیت‌ها سؤال کرد. همین امر به آشنایی و ارتباط او با پژوهشگران اندیشکده رند منجر شد. این ارتباط، به‌ویژه در مورد ریاضیدانی به نام اولاف هلمر(3) از اهمیت فراوانی برخوردار است.

در واقع گوردون جزء اولین کسانی است که در سال 1964 به اتفاق اولاف هلمر، از روش دلفی برای پیش‌نگری تحولات جهان آینده استفاده کرد. در این سند که تحت عنوان «گزارشی درباره یک مطالعه پیش‌نگری درازمدت» توسط اندیشکده رند منتشر شد، نظرات گروهی از خبرگان درباره ویژگی‌های کلیدی جهان در سال‌های 1984 تا 2000 ارائه و بررسی شده است. اما از بین هشت پیش‌نگری مشخص آن‌ها برای سال 2000، هفت مورد برخلاف تصور گروه خبرگانِ شرکت‌کننده در دلفی، تحقق نیافت!

دعوت گروه ریاضی رند از گوردون به عنوان مشاور در برنامه پیش‌بینی بلندمدت و طراحی شده رند، موجب همکاری بیش تر وی با این اندیشکده شد. این برنامه که نخستین کاربرد واقعی روش دلفی بود، به پیش‌بینی پیشرفت‌های آینده در حوزه علم و فناوری می‌پرداخت. گوردون و هلمر به طور مشترک، نتایج به دست آمده از این تجربه را در قالب یک گزارش منتشر کردند؛ گزارشی که عنوان پرفروش‌ترین اثر رند در طول تاریخ را به دست آورد. این گزارش، در عالی‌ترین سطحی که می‌توان برای یک گزارش یا اثر تصور کرد، در همگرا ساختن و به حرکت واداشتن نهضت آینده‌پژوهی تاثیرگذار بود.

گوردون از بنیانگذاران و عضو هیأت مدیره پروژه هزاره است، وی در این پروژه که توسط دانشگاه سازمان ملل متحد انجام می‌گیرد حضور مؤثر داشته و ویراستار ارشد «گزارش سالانه وضعیت آینده»(4) است. گزارش سالانه وضعیت آینده (که ترجمه فارسی آن به اهتمام دکتر محسن بهرامی و با حمایت «مرکز توسعه فناوری نیرو- متن» در ایران چاپ می‌شود) به روندها و پیش‌نگری‌ها در حوزه‌های مختلفی مانند توسعه پایدار، جمعیت و منابع جنگ، صلح، تروریسم، شاخص‌‌های وضعیت آینده و همچنین سیاستگذاری علم و فناوری اختصاص دارد.

گوردون از جمله کسانی است که در زمینه روش‌شناسی آینده‌پژوهی آثار قابل توجهی از خود به جای گذاشته است. وی در کتاب روش‌شناسی آینده‌پژوهی که با همکاری جروم سی.گلن(5) نگاشته شده است؛ به معرفی و تشریح مبانی و فنون آینده‌پژوهی می‌پردازد. این کتاب که در واقع نوعی راهنما برای علاقه مندان به آینده‌پژوهی به شمار می‌رود؛ تاریخچه، توصیف کلی، کاربردها و نقاط قوت و ضعف بیش تر فنون و ابزارها و روش‌های آینده‌پژوهی را در خود گنجانده است.

گوردون در سال 1971 گروه «آینده» را در شرکت مشاوره به راه انداخت. پیش از تشکیل گروه آینده، گوردون یکی از بنیانگذاران سازمان غیرانتفاعی مؤسسه آینده بود؛ در واقع گوردون و هلمر در سال 1968، مؤسسه آینده را بنیان نهادند. اعضای این مؤسسه، پژوهش‌های خود را در بازه زمانی پنج تا پنجاه سال آینده انجام می‌دادند و برای دستیابی به سه هدف عمده تلاش می‌کردند:

  1. پیش‌بینی روندهای اجتماعی- اقتصادی و مفاهیم ضمنی آن‌ها در آینده؛
  2. اعلام هشدار (احتمالی) درباره انحراف قابل ملاحظه روندهای آینده از روندهای موجود؛ و
  3. ابداع و اصلاح فنون پیش‌بینی.

این مؤسسه با پرهیز از ورود به عرصه پژوهش‌های نظامی، خود را از اندیشکده رند و مؤسسه هادسون متمایز می‌ساخت؛ هر چند بی‌تردید، پژوهشگران آن به پژوهش برای برقراری صلح، البته به روش‌های غیرنظامی علاقمند بودند.

گوردون که دارای رتبه مهندسی حمل و نقل از دانشگاه ایالتی لوییزیانا و مؤسسه فناوری جورجیا است، دارای چندین اختراع ثبت شده در زمینه‌های گوناگون است . او از سال 1952 تا 1968 به مدت 16 سال در شرکت داگلاس به فعالیت پرداخت و مهندس ارشد خودروی فضایی اس- آی وی در شرکت مک دانل داگلاس بود.

از دیگر فعالیت‌های او می‎توان به ایفای نقش به عنوان مأمور آزمایش موشک‌های تور نیروی هوایی در کیپ کارناوال، مهندسی پروژه راکت دلتا، مهندسی ارشد ایستگاه‌های ساترن داگلاس و سرپرستی سامانه‌های نجومی و ایستگاه‌های فضایی پیشرفته اشاره کرد. افزون بر این، وی به عنوان عضو هیأت مدیره در چندین سازمان از جمله مؤسسه اخلاق جهانی، آتی گروه، آپولو (یک شرکت راه‌اندازی در زمینه مواد دارویی ضدپیری)، رولودکس و … فعالیت کرده است.

گوردون نویسنده مقاله «دانشنامه مک میلان در آینده» درباره علم و فناوری است. وی هم چنین نویسنده چندکتاب با موضوع های مرتبط با آینده، فضا و تحولات آن و مسائل علمی و فناوری است.

در کنار «دانشنامه بزرگ آینده‌پژوهی»، از دیگر کتاب‌های وی می‌توان به «پنجره‌ای به جهان آینده»، «دلفی؛ روشی نظام‌مند برای تبادل درباره آینده»، «سناریوها؛ توصیف‌های داستان‌گونه از آینده‌های بدیل»، «روش‌شناسی آینده‌پژوهی» و … اشاره کرد.


 

 

 منبع: بنت الهدی سعیدی، ماهنامه نامه آینده‌پژوهی، شماره 35، مرداد 1395

1395/07/18