استاندارد و مقاوم سازي سازه ها و کاهش ريسک سوانح

در حال حاضر بسیاری از سازه‌های موجود در مناطق زلزله خیز از مقررات طراحی مختص این مناطق پیروی نمی‌کنند. علاوه بر این، وقوع چند زلزله بزرگ در چند سال اخیر بر اهمیت کاهش خطر زلزله صحه گذارده است. مقاوم سازی سازه های موجود یکی از موثرترین روش‌های کاهش این خطر است.

 

مقاوم سازی و رعایت استانداردها به صرفه و اقتصادی است

کارشناسان بر اساس ارزیابی‌های گسترده پس از زلزله تایید کرده‌اند که می‌توان صدمات وارده به سازه‌ها را تا حد زیادی با دنبال کردن پروسه های پیشنهادی در خصوص مقاوم سازی سازه‌ها در مقابل زلزله کاهش داد. مقاوم سازی از هزینه‌های تعمیر خواهد کاست و حتی ممکن است از صدمه به سازه نیز جلوگیری کند. فواید این کار صرفا مالی نیستند. مقاوم سازی، خانه شما را ایمن‌تر کرده و کمک می‌کند که بعد از یک بحران بزرگ نیز قابل سکونت باشد. این روش همچنین از میزان زمان و تلاش لازم برای بازسازی و نوسازی منزل می‌کاهد و از این روی خانواده شما می‌تواند سریع‌تر روش زندگی عادی خود را از سر بگیرد.

 

علل اصلی مرگ و میر چیست؟

لازم به ذکر است که بیشتر مرگ و میرهای مربوط به بحران‌ها در کشورهای در حال توسعه است و بیشترین صدمه به اموال در کشورهای ثروتمند روی می‌دهد. دلیل مرگ و میر بالا در کشورهای در حال توسعه آن است که علیرغم اطلاع از چگونگی طراحی ساختمان‌ها (بطوریکه بتوانند بروز زلزله را بدون تلفات سپری کنند)، ساختمان‌های احداثی در کشورهای فقیر معمولاً از چنین طراحی‌های استفاده نمی‌کنند. به ویژه احداث سازه‌های بتنی مقاوم و بزرگ نیازمند صرف مهارت، کارشناسی، زمان و هزینه است. غالباً ظرفیت‌ها یا محرک‌های لازم برای تضمین احداث سازه‌های مقاوم وجود ندارد.

 

شواهد اولیه در زلزله سال 2008 سیچوان نشان می‌دهد که ساختمان‌هایی که در آن از بتن مناسب استفاده نشده است در مقابل ریزش مقاوم نیستند. این مشکل در سرتاسر جهان در حال توسعه وجود دارد. جاین می‌نویسد در فاصله سال‌های 1999-2000 بیش از 6 هزار ساختمان مدرسه در گجرات هندوستان با استفاده از تکنولوژی ساخت غیرمقاوم و ضعیف در مقابل زمین لرزه احداث شده است. سه چهارم این مدارس در زلزله سال 2001 بوج به شدت آسیب دید یا فروریخت. مرگ و میرهای ناشی از زمین لرزه 1999 مرمره در ترکیه به دلیل ریزش ساختمان‌ها به دلیل چارچوب‌های بتنی ضعیف، ساخت و ساز با استفاده از بتن‌هایی که در آن ناخالصی زیادی استفاده شده و ساخت و ساز در نزدیکی گسل‌ها بوده است. تجربه ترکیه نشان می‌دهد که احتمال ریزش ساختمان‌های که به خوبی با استفاده از بتن مقاوم سازی شده اند از احتمال ریزش سازه های بنایی‌ غیر مقاوم پایین‌تر است. ساخت و ساز یک فن پیچیده و نیازمند کارگران ماهری است که مشتاق به پیروی از استانداردهای بالا باشند. لذا وقتی چنین ساختمان‌های ضعیفی فرو می‌ریزند، احتمال اینکه ساکنین خود را بکشند بیشتر است.

 

علاوه بر ابزارهای تنظیمی طراحی شده برای کاهش خطر ریزش ساختمان‌ها و اصلاحات تنظیمی برای اجرای مقررات، ابزار دیگر، مجازات‌های کیفری برای شرکت‌ها و صاحبان آنها است که ساختمان‌های غیر ایمن احداث می‌کنند که در آینده فرو می‌ریزد. در انگلستان می‌توان کارمندان ارشد شرکت را برای اهمال در مواردی که منجر به مرگ می‌شود محکوم کرد. لذا پارلمان انگلستان بر روی جرم انگاری مقامات ارشد شرکت در مواردی که فعالیت‌های تحت مدیریت یا برنامه‌ریزی شرکت، سبب مرگ شود و برابر با نقض شدید وظیفه رعایت اصول فنی باشد، کار می‌کند. همچنین برای خسارت وارده در نتیجه چنین ریزشی، شاید بتوان همراه با شرط بیمه مسئولیت برای شرکت‌های ساختمانی که بر روی ساختمان عمومی بزرگ کار می‌کنند قائل به مسئولیت مدنی مشخصی شد.

 

مقاوم سازی شرط اولیه در کاهش خطرات زلزله

در سال 1974، در نتیجه تحقیقی که از صاحبان منازل واقع در مناطق زلزله خیز کالیفرنیا به عمل آمده مشخص شد که تنها 12 درصد پاسخ دهندگان اقدامات حمایتی در مقابل زلزله را اتخاذ کرده‌اند و این رقم در سال 1989 کمتر شده بود. حتی بعد از زلزله مرمره، اشتیاق صاحبان خانه در ترکیه برای پرداخت هزینه‌های مقاوم سازی سازه ها در مقابل بروز زلزله علیرغم پرداخت یارانه پایین بوده است.

 


جهت ارجاع دانشگاهی: 

حسین ظفری، "استاندارد و مقاوم سازي سازه ها و کاهش ريسک سوانح"، وب سایت شخصی حسین ظفری، 12 اسفند  1394 .

 

پی نوشت: این مقاله برگرفته از طرح تولید محتوی علمی سایت سازمان مدیریت بحران کشور" می باشد که مجری آن حسین ظفری بوده است.

 

1394/12/12