منظور از مديريت ريسک حوادث طبیعی

مدیریت ریسک حوادث شامل کلیه چارچوب های مفهومی و سیستماتیک ابزارهایی است که دارای ارتباط نزدیک با یکدیگر بوده و قبل از اینکه یک حوادث طبیعی رخ دهد با هدف محدود سازی یا دوری از اثرات نامطلوب حوادث طبیعی بر جامعه انجام می گیرد.

هدف اصلی کاهش ریسک حوادث مردمی هستند که در مناطق در معرض خطر زندگی می کنند. کاهش ریسک حوادث طبیعی در وهله اول شامل کاستن آسیب پذیری افراد در مقابل حوادث مانند زلزله، سیل، طوفان و ... و ثانیاً پیشگیری از وقوع حوادث جدید مانند زمین لغزش هایی که بعلت کاربری نامناسب زمین یا سیلاب هایی که بعلت جنگل زدایی در بالادست رخ می دهد، می باشد.

  مدیریت ریسک حوادث  شامل موارد می باشد:

-         تحلیل ریسک

-         پیشگیری و کاهش اثرات سوانح

-         آمادگی در برابر حوادث

-         بازسازی پیشگیرانه

ریسک حوادث طبیعی زمانی بوجود می آید که یک جامعه در معرض این حوادث قرار گیرد اما ابزارها و توانای های لازم جهت حفاظت در برابر پتانسیل اثرات منفی آن کافی نباشد.  در تحلیل ریسک سوانح طبیعی، رابطه حوادث در ارتباط با آسیب پذیری جامعه به منظور ارزیابی پتانسیل ایجاد خسارت مورد بررسی قرار می گیرد. این عمل شامل محاسبه احتمالاتی وقوع یک حادثه طبیعی ، شناسایی فاکتورهای آسیب پذیری در جامعه، ایجاد سناریوهای آسیب و ارزیابی ابزارها برای بازسازی سریع در صورت وقوع حوادث می باشد. توانایی جامعه برای ادامه فعالیت زمانیکه یک حادثه اتفاق می افتد را بازگشت پذیری می نامند.

 پیشگیری و کاهش اثرات شامل فعالیت های بلند مدتی می شود که احتمال اثرات زیانبار و تبعات حوادث را کاهش داده و حفاظت دایمی در برابر اثرات آنها فراهم آورد. ابزارهای پیشگیری و کاهش اثرات ممکن است سازه ای(مانند دایک) یا غیر سازه ای (مانند کابری زمین) باشند.

آمادگی مناسب باعث ایجاد پاسخ موثر و سریع به یک حادثه ناگهانی می شود. عناصر موثر در در این امر برنامه های شرایط اضطراری، دسترسی به سرویس های امداد و اضطراری، مراقبت های بهداشتی ،  انتشار سریع و موثر هشدارها و وجود ابزارهای ارتباطی می باشد. سیستم های پیش هشدار بعنوان یک عنصر آمادگی خوب می تواند بطور موثری اثرات حوادث را کاهش دهد. یک سیستم پیش هشدار خوب شناسایی و ارزیابی یک حادثه همچنین انتشار هشدار را برای مردم تحت تأثیر و دستگاههای  مسئول پاسخگویی را تقویت می نماید. هدف از بازسازی پیشگیرانه ترسیم مناسب درسها از حوادث طبیعی می باشد و شاخص ها و ابزارهای کاهش حوادث و ابزارهایی است که مستقیماً در فرآیند موثر می باشند را شامل می شود.(بعنوان مثال از طریق کدهای ساختمانی)                                             

 ملزومات مدیریت موفق ریسک سوانح کدامند؟ 

فاجعه زمانی اتفاق می افتد  که یک حادثه در یک جامعه آسیب پذیر رخ دهد. یک جامعه آسیب پذیر بوسیله شاخص های اقتصادی، اجتماعی، فیزیکی و زیست محیطی تعیین می شود. بنابراین مدیریت ریسک حوادث نیازمند دخالت دادن همه فاکتورهای مربوط (شامل امنیت داخلی، کشاورزی، مدیریت منابع طبیعی) و همچنین گروههای جامعه مدنی می باشد. بخش های فقیر جامعه، زنان و کودکان، در اثر وقوع حوادث دچار صدمات شدیدی می شوند که می بایست توانمند شوند تا بتوانند از خود و دارئی هایشان محافظت کرده و در راهبردهای محلی مدیریت ریسک حضور فعال داشته باشند. نیازهای خاص زنان می بایست از آغاز تحلیل فاکتورهای آسیب پذیری به حساب بیایند. به هر حال زنان تنها قربانیان نیستند خیلی اوقات آنها می توانند در برنامه های کاهش اثرات ریسک حوادث  مشارکت نمایند. به همین دلیل جنبه های جنسیتی برای مدیریت موفق ریسک سوانح مورد توجه قرار می گیرند. حکومت مداری خوب (مؤسسات سیاسی موثر، منابع و مسئولیت هایی که به روشنی بر اساس اصول معين تعيين شده باشد ، مدیریت سیاسی قوي و منابع عمومی) مدیریت موفق ریسک سوانح را تقویت می کنند.

هدف از مدیریت ریسک سوانح کاستن ریسک سوانح به یک سطح قابل قبول مدیریتی و اجتماعی می باشد. بطوریکه مدیریت ریسک سوانح می بایست در راهبردهای کاهش فقر ادغام شوند.

طبقه بندی فاکتورهای آسیب پذیری:

1-    فاکتورهای فیزیکی:

  • ساخت و ساز فنی/ کیفیت سکونتگاهها و کیفیت ساختمانها
  • زیر ساخت های اساسی
  • رشد و تراکم  جمعیت   

 

2-    فاکتورهای زیست محیطی

 ·        خاک قابل استفاده

 ·        آب قابل استفاده

 ·        پوشش گياهان، تنوع زيستي، جنگل ها

  • پایداری اکو سیستم ها

 

 

3-    فاکتورهای اقتصادی

 ·        وضعیت اقتصادی -  اجتماعی

 ·        فقر و تغذیه

 ·        سیستم های زراعت و کشاورزی، تکنولوژی، ساختار زراعت

  • ساختار خدمات و منابع (آب، انرژی، سلامت،حمل و نقل)
  • فرصت های مالی
  • سیستم های تنبيه یا تشويق برای پیشگیری
  • تحقیق و توسعه

 

 

4-    فاکتورهای اجتماعی

 ·        سیستم های سنتی دانش

  • پذیرش ریسک

 ·        آموزش

  • شرایط قانونی, سازمانهای اجتماعی، روابط مالکیت
  • مشارکت عمومی، نرم ها، قانونگذاری
  • سیاست ها
  • اقليت ها، مردم جوان و پیر
  • وضعیت بهداشت
  • ساختارهای قدرت و دسترسی به اطلاعات

 

 


جهت ارجاع دانشگاهی: 

حسین ظفری، "منظور از مديريت ريسک حوادث طبیعی"، وب سایت شخصی حسین ظفری، 15 بهمن  1394 .

 

پی نوشت: این مقاله برگرفته از طرح تولید محتوی علمی سایت سازمان مدیریت بحران کشور" می باشد که مجری آن حسین ظفری بوده است.

 

1394/11/15